1

توسعه سدسازی و چالش های پیش رو

  • ۰۵ بهمن ۱۳۹۹ - ۱۱:۵۴
توسعه سدسازی و چالش های پیش رو
یک پژوهشگر آب نوشت:فرآیند بررسی جوانب طرح های توسعه ای از قبیل سدسازی قبل از اجرای آن ها می تواند یک راهکار موثر برای پیشگیری، شناخت و تجزیه و تحلیل آثار مثبت و منفی طرح ها است. در واقع ارزیابی آثار اجتماعی- زیست محیطی قبل از انجام هر طرح باعث می شود که خسارت های احتمالی آن به حداقل برسد.

به گزارش خبردون امیر حاجی زاده فلاح – کارشناس ارشد ساز های آبی نوشت: سیاره زمین به دلیل رشد جمعیت و مصرف آب ، به ویژه در کشورهای در حال توسعه ، به آب و انرژی بیشتری نیاز دارد. منابع سوخت فسیلی مانند گاز طبیعی ، نفت و زغال سنگ – با سرعت رو به رشد مصرف می شوند و ذخایر آن به ناچار در حال اتمام است و این به ضرر نسل های آینده است. بنابراین ، مقبولیت اجتماعی سدها از اهمیت بالایی برخوردار است و این مقاله می کوشد برخی از ارزیابی های زیست محیطی و خسارات احتمالی قبل از انجام پروژه سد سازی به همراه مزایا و معایب و همچنین چالش ها و راهکارهای پیش رو را با مثال های از سراسر جهان مورد بررسی قرار دهد.

بحث: مزایا و معایب سدها :

نکات مثبت توسعه سدها

استفاده اصلی از سدهای بزرگ جهان برای تولید مواد غذایی ، با آبیاری زمین هایی است که قبلا ازساخت سد ه صورت بیابانی بودند از جمله کالیفرنیا و پرووانس نمونه های خوبی از چگونگی تبدیل مناطق بیابانی به یک قلمروبرای زندگی و حیات هستند. که قبل از احداث سد مناطق بیابانی و کویری بودند و بعد از آن به مناطق بسیار پربار و قابل سکونت تبدیل شدند. بخش عمده ای از رشد جمعیتی جهانی در مناطق خشک که برای تولید غذا به آب نیاز دارند یا در مناطقی که باران بسیار نامنظم است (زمین های موسمی) اتفاق می افتد ، بنابراین به روش های ذخیره سازی مانند مخازن سدها نیاز دارد.

نیروی هیدروالکتریک رایج‌ترین و پرکاربردترین انرژی تجدیدپذیر در سرتاسر جهان است. کشور چین در بین تمام کشورها، دارای بیشترین میزان استفاده از این انرژی است. همچنین کشورهای آمریکا، برزیل، کانادا، هند و روسیه در رتبه‌های دوم تا پنجم از نظر میزان بهره‌گیری از انرژی برق آبی قرار دارند. حدود ۷۰% از کل انرژی تجدید پذیر تولید شده در کره‌ی زمین، از طریق نیروگاه‌های برق آبی تولید می‌شود.علاوه بر تولید انرژی پاک و بدون کربن ، سدها همچنین می توانند به طور همزمان در خدمت سایر کارها باشند: آبیاری زمین های زیر کشت ، تأمین آب آشامیدنی برای جوامع ، کاهش جریان سیل ، دوباره پر کردن سطح کم آب ، کمک به ناوبری آبراه ها ، استفاده از مخازن برای گردشگری و ورزش ، پرورش ماهی و…

نکات منفی توسعه سدها

آب پشت سد اثرات اکولوژیکی بسیاری بر محیط زیست می گذارد. سدهای قبلی اغلب فاقد نردبان ماهی بودند که تعداد زیادی از ماهی ها، نمی توانستند به بالادست، محل زندگی طبیعی خود بروند. مخازن بزرگ پشت سدها، به علت تغییر در ارتفاع آن، اثراتی بر فعالیت لرزه ای دارند. تأثیر بر تنوع زیستی ، تضاد استفاده ، خطر انقراض ، و گاهی جابجایی جمعیت های محلی ، مخالفت ها را برانگیخته است. و در واقع ، هر سد ، برق آبی یا غیره ، مسیرهای آب را مسدود می کند و مانعی برای گردش برخی از گونه های خاص (ماهی هایی که در بالادست شنا می کنند ، به ویژه گونه های مهاجر مانند ماهی قزل آلا و مارماهی ها) و رسوبات (شن و ماسه ، گل و غیره) که در نتیجه تجمع می یابد و می تواند آلاینده ها را در مخزن متمرکز کند. عدم وجود رسوبات جدید در پایین دست سد می تواند مشکلات فرسایشی ایجاد کند که باعث تغییر محیط آبزیان ، سواحل زیر رودخانه و یا شستشوی سواحل می شود. بنابراین سدها یک سکه دو طرفه هستند ، دارای یک جنبه مثبت (انرژی ، آب آشامیدنی ، آبیاری ، تنظیم سیل ، ناوبری رودخانه ، مبارزه با خشکسالی و غیره) و یک سمت منفی (اکولوژی ، رسوبات).

 

وضعیت توسعه سدها در سراسر جهان

در ایالات متحده آمریکا ، برنامه های مهم سد سازی در در حال اجراست که سد هیدرو بزرگترین منبع برق پاک در آمریکا است که ۵۱٪ کل تولید انرژی های تجدید پذیر در ایالات متحده را تشکیل می دهد. با این حال ، نگرانی های زیست محیطی در حال افزایش است ، و ایجاد امکانات جدید بسیار دشوار است: زیرا درگیری با معترضان به دلیل مسائل زیست محیطی در حال افزایش است و مقررات محدود کننده باعث ترساندن سرمایه گذاران می شود.

در کانادا سد کبک از جمله سد بزرگ در شمال ، در خلیج جیمز است که یک منبع برق بسیار سودآور ایجاد کرده است که بخشی از آن به مناطق همسایه و ایالات متحده آمریکا صادر می شود.

چین بزرگترین پتانسیل برق آبی در جهانرا داراست که سد سه‌دره یا سد سه دهانه که بر روی رود یانگ‌تسه در چین ساخته شده‌است در این سد، بزرگ‌ترین نیروگاه جهان (در بین همه نیروگاه‌ها) است و از نظر تولید برق از سد ایتایپو پیشی گرفته‌است.

در مصر ، سد بزرگ آسوان در رود نیل که در دهه ۱۹۶۰ توسط شوروی ساخته شد و هیچ مطالعه تأثیر محیطی نداشته است ، متأسفانه پیامدهای منفی داشته است ، رسوبات رود نیل مخزن را مسدود می کند علیرغم وجود مشکلات زیست محیطی که توسط سد ایجاد شده است اما این سد یک موهبت الهی برای ملت مصر محسوب می شود. به دلیل وجود این سد در سالهای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ هنگامی که کل قاره آفریقا دچار قحطی و خشکسالی شده بود کشور مصر دچار هیچ مشکلی در رابطه با کمبود آب نشد و در موارد بسیاری از سیلاب های عظیم و غیر منتظره ایی که پیش می آمد در امان ماند.

بلندترین سد فرانسه ، سد Tignes با ارتفاع ۱۸۰ متر ، برای مدت طولانی بلندترین سد اروپا بود. هنگامی که در سال ۱۹۴۸ به بهره برداری رسید ، این پروژه در برابر مقاومت شدید مردم محلی ظاهر شد. اهالی پرونده را به دادگاه کشاندند ، و خواستار ابطال احکام اعلام شده برای پروژه سد به نفع عموم شدند ، و مبلغ سنگینی به عنوان غرامت مطالبه کردند. ساخت سد و ایجاد مخزن ، دریاچه مصنوعی شورویل ، روستای Tignes و پنج دهکده را غرق در آب کرد .علیرغم مخالفت شدید محلی در آن زمان ، این سد نیاز واقعی ملی را برطرف می کرد و پس از جنگ جهانی دوم ، چاره ای جز ساخت زیرساخت های جدید تولید برق به منظور پاسخگویی به افزایش زیاد تقاضای برق نبود سرانجام سال بعد ، Tignes به خوبی در محیط خود ادغام شده بود و نمونه ای موفق از مقبولیت اجتماعی و توسعه منطقه ای شد.

نتیجه

آیا سدها یک منبع با ارزش آب و انرژی تجدیدپذیر هستند؟ یا یک نقص؟

افزایش توسعه احداث سد در جهان و اجرای سیاست جابه‌ جایی و اسکان مجدد روستاییانی که در محدوده سدسازی قرار می‌ گیرند، پیامدهای منفی و مثبت بسیاری داشته است. این سیاست به دلیل اینکه تنها از نظر رویکرد فنی-مهندسی و جنبه اقتصادی آن، و ملاحظات حقوقی-قانونی مربوط به آن، ارزیابی شده و اثر اجتماعی-فرهنگی آن در نظر گرفته نشده است، خسارات برگشت‌ ناپذیری به جامعه وارد کرده است در کشورهای در حال توسعه ، اجرای پروژه های بزرگ (خطوط برق ، خطوط راه آهن سریع ، سدها ، حتی پروژه های بادی) به طور فزاینده ای دشوار می شود. اینها با مخالفت شدید روبرو می شوند ، حتی باعث ایجاد اعتراضات گسترده می شوند.

 

پیشنهادهای کاربردی

– اجرای طرح‌ های جایگزین به منظور اشتغال پایدار (واگذاری اراضی تعویض‌ شده از عرصه‌ های منابع طبیعی، تخصیص آب اراضی حاشیه مخزن، دامداری صنعتی، آبزی‌ پروری، پرورش قارچ، طرح توسعه گردشگری دریاچه سد)

–  تامین آب اراضی کشاورزی روستاهای خسارت‌ دیده در مسیر خط انتقال آب از سد

-آموزش و برنامه توانمندسازی (خانوارهای مشمول دریافت نقدی خسارت، زندگی در محیط شهری و اسکان مجدد در محل جدید)

-اصلاح و بهبود زیرساخت‌ ها (راه‌های دسترسی روستایی، بین مزارع و اراضی منابع طبیعی).

 

 

 

 

 

 

لینک کوتاه : https://khabardun.com/?p=4672

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبردون در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.